Berkenzwam heeft in het Engels een bijnaam: razor strop fungus. Kappers en barbiers sneden er repen van om hun scheermes op aan te zetten. Het vlees is fijn, stevig en een beetje veerkrachtig, net als leer.
Eten doe je hem niet. Maar je kunt er je scheermes mee aanzetten, je kevers op prikken, een snee mee afdekken en hem aan een veter de bergen in dragen. Berkenzwam is misschien wel de handigste paddenstoel van Europa. Een rondje langs wat mensen er allemaal mee deden.
De scheermesstrop
Voor wegwerpmesjes bestonden, was een scherp scheermes dagelijks werk. Barbiers haalden de buitenste laag van een verse berkenzwam af, lieten hem plat drogen en plakten hem op een houten plankje. Daar haalde je het mes langs voor de laatste glans, net als over een leren riem. Vandaar de Engelse naam.
Kurk voor kevers
Insectenverzamelaars gebruikten gedroogde plakken berkenzwam als bodem in hun dozen. Een speld gaat er makkelijk in en blijft rechtop staan, en de zwam brokkelt niet zoals kurk. In oude collecties vind je nog kevers op zwam: rijen glimmende schildjes, vastgeprikt op iets wat zelf ooit leefde.
Een pleister uit het bos
Houthakkers in Noord- en Oost-Europa namen geen verbanddoos mee het bos in. Volgens de overlevering sneden ze bij een snee een dun plakje van een verse berkenzwam, trokken de zachte onderkant eraf en drukten dat op de wond. Het bleef soepel en plakte niet vast.
Twee zwammen bij Ötzi
De ijsmummie uit de Alpen had er twee bij zich. In zijn buidel zat tondelzwam, samen met vuursteen en pyriet: zijn aansteker. En om een leren veter geregen hingen twee stukjes berkenzwam. Waarvoor die waren, daar zijn archeologen het nog steeds niet over eens. Het hele verhaal, met de zweepworm en het artikel in The Lancet, lees je in Berkenzwam: de paddenstoel die Ötzi bij zich had.
Berkenzwam op een berk: een bleke, ronde konsole, glad van boven. Foto: Joe Carmichael, CC0, via Wikimedia Commons.
Zelf eentje vinden
Dit is een van de makkelijkste wilde zwammen om te vinden. Loop in de late herfst of winter door een vochtig bos en zoek naar dode of zieke berken. Je ziet gladde, bleke schijven die horizontaal uit de witte bast steken. Voel eraan: een jonge is stevig, bijna als suède. Groeit iets vergelijkbaars op een eik of een den? Dan is het een andere zwam.
Kijken en fotograferen mag altijd. Plukken alleen met iemand die hem kent, en alleen waar het mag.
En nu: in een flesje
Van al die toepassingen is dit de jongste. Wij plukken berkenzwam in het wild, alleen jonge, en maken er RESET van: getrokken in alcohol en in heet water, samen ingedikt. Een kilo zwam, twee liter extract. Bitter en houtig, zoals de bast waar hij op zat.
Scheermes, kever, pleister, veter, flesje. Dezelfde taaie zwam, steeds een ander gebruik.
RESET – Birch Polypore Extract, 30 of 50 ml. · What is birch polypore? (Engels)
Voedingssupplement. Overschrijd de aanbevolen dagdosis niet. Geen vervanging voor gevarieerde voeding en een gezonde leefstijl. Buiten bereik van kinderen bewaren.